شیمی درمانی سرطان سینه: هر آنچه باید بدانید!

شیمی درمانی سرطان سینه، یکی از راه‌های تکمیلی برای درمان این بیماری است. البته این روش معمولا در کنار سایر روش های درمانی و به صورت ترکیبی از راه ها استفاده می شود. اما شیمی درمانی چه عوارضی دارد؟ همه‌ی افرادی که مبتلا به سرطان هستند، باید شیمی درمانی انجام دهند؟ در ادامه مطلب دکتر فتانه ضیائی، جراح پستان نکات مهمی را درباره شیمی درمانی سرطان پستان بیان کرده‌اند.

منظور از شیمی درمانی سرطان سینه چیست؟

شیمی درمانی سرطان پستان در واقع از داروهای تزریقی و خوراکی متعددی تشکیل می‌شود که در اکثر مواقع ترجیح داده می شود از ترکیب داروها برای بیماران استفاده شود.

شیمی درمانی، سلول هایی که در حال تکثیر سریع هستند را نابود کرده و از بین می‌برد، در واقع عوارض شیمی درمانی به همین علت است.

شیمی درمانی سرطان سینه از داروهایی برای هدف قرار دادن و از بین بردن سلول های سرطان پستان استفاده می کند. این داروها معمولاً مستقیماً از طریق سوزن به داخل سیاهرگ تزریق می‌شوند یا به صورت قرص از راه دهان مصرف می‌شوند. شیمی درمانی سرطان پستان اغلب علاوه بر درمان های دیگر مانند جراحی، پرتودرمانی یا هورمون درمانی استفاده می‌شود.

چرا شیمی درمانی پس از سرطان پستان انجام می‌شود؟

وقتی تومور اصلی در حین جراحی برداشته می‌شود، ممکن است هنوز سلول‌هایی بسیار ریز در خون یا بافت‌های اطراف باقی مانده باشند که با چشم یا تصویربرداری قابل تشخیص نیستند. شیمی‌درمانی به‌صورت سیستمیک عمل می‌کند؛ یعنی از طریق جریان خون در کل بدن گردش می‌کند و می‌تواند این سلول‌های پنهان را نابود کند تا احتمال بازگشت بیماری در آینده کاهش یابد.

از طرفی، پزشکان معمولاً شیمی‌درمانی را برای بیمارانی تجویز می‌کنند که تومورشان تهاجمی‌تر است یا در آزمایش‌ها مشخص شده که خطر عود سرطان در آن‌ها بیشتر است. در واقع هدف نهایی این درمان، افزایش طول عمر بیماران و جلوگیری از متاستاز (گسترش سلول‌های سرطانی به سایر اندام‌ها) است. در سال‌های اخیر، داروهای شیمی‌درمانی به‌قدری پیشرفت کرده‌اند که نه‌تنها مؤثرتر عمل می‌کنند، بلکه عوارضشان نیز قابل کنترل‌تر شده است. بنابراین، شیمی‌درمانی دیگر یک درمان ترسناک نیست، بلکه بخش مهم و هدفمندی از مسیر درمان شماست که می‌تواند نتیجه نهایی را به‌طور چشمگیری بهبود دهد.

زمان شروع شیمی درمانی بعد از جراحی

زمان مناسب برای شروع شیمی‌درمانی بعد از جراحی، معمولاً بین سه تا شش هفته پس از عمل است. در این فاصله، بدن شما فرصت دارد تا از جراحی بهبود پیدا کند و پزشک می‌تواند با بررسی نتایج آزمایش‌ها، نوع دقیق درمان را تعیین کند. شروع زودتر از حد، زمانی که بدن هنوز ضعیف است، ممکن است باعث بروز عوارض شود، در حالی که تأخیر زیاد می‌تواند خطر باقی ماندن سلول‌های فعال سرطانی را افزایش دهد. به همین دلیل، پزشک متخصص با توجه به وضعیت جسمی، نوع تومور و سرعت ترمیم بافت‌ها، زمان دقیق شروع درمان را مشخص می‌کند.

اگر بعد از جراحی دچار عفونت، ضعف شدید یا افت سطح ایمنی باشید، ممکن است پزشک شروع شیمی‌درمانی را کمی به تأخیر بیندازد تا بدن شما آماده‌تر شود. هدف از این برنامه‌ریزی دقیق این است که درمان در بهترین زمان ممکن آغاز شود؛ زمانی که نه بدن بیش‌ازحد ضعیف است و نه بیماری فرصت رشد مجدد دارد. رعایت زمان‌بندی مناسب یکی از عواملی است که می‌تواند تأثیر شیمی‌درمانی را به حداکثر برساند و شانس درمان کامل را افزایش دهد.

مزایای شیمی درمانی سرطان سینه چیست؟

شیمی درمانی سرطان پستان همراه با جراحی به افراد مبتلا به سرطان کمک می‌کند نسبت به افرادی که شیمی درمانی نمی‌کنند عمر بیشتری داشته باشند. یک تجزیه و تحلیل نشان داد شیمی درمانی برای سرطان سینه باعث کاهش عود سرطان سینه می‌شود.

افراد مبتلا به سرطان سینه متاستاتیک ممکن است از شیمی درمانی بهره مند شوند که علائم آنها را کاهش می دهد و به آنها کمک می کند بیشتر عمر کنند.

روش‌های تجویز شیمی درمانی

شیمی‌درمانی معمولاً از طریق تزریق وریدی (IV) انجام می‌شود و دارو به‌صورت مستقیم وارد جریان خون می‌شود تا در کل بدن پخش گردد. در مواردی که درمان طولانی‌مدت لازم است، ممکن است پزشک از پورت یا کاتتر مرکزی استفاده کند. پورت یک وسیله کوچک است که زیر پوست کار گذاشته می‌شود و تزریق دارو از طریق آن انجام می‌گیرد. این روش باعث می‌شود رگ‌های دست آسیب نبینند و تزریق برای شما دردناک نباشد.

در برخی موارد خاص، داروهای شیمی‌درمانی به‌صورت قرص یا کپسول نیز تجویز می‌شوند، ولی بیشتر بیماران تزریق وریدی دریافت می‌کنند زیرا اثربخشی بیشتری دارد. پزشک در طول درمان به‌طور منظم علائم حیاتی و وضعیت عمومی بدن شما را بررسی می‌کند تا اگر واکنشی به دارو داشتید، فوراً اقدامات لازم انجام شود. در مجموع، روش تجویز بستگی به نوع دارو، شرایط بدنی و مرحله درمان دارد، اما هدف همیشه رساندن دارو به بدن به مؤثرترین و ایمن‌ترین شکل ممکن است.

چه زمانی از شیمی درمانی سرطان سینه از نوع نئوادجوانت استفاده می شود؟

این نحوه شیمی درمانی سرطان پستان که قبل از جراحی انجام می‌گیرد، اصطلاحا به آن شیمی درمانی نئوادجوانت گفته می شود. در مواردی که لازم می‌شود از این روش استفاده کنیم زمانی است که توده سینه نسبت به خود سینه بیمار آنقدر بزرگ است که نمی‌توان سینه بیمار را حفظ کرد. معمولا تمایل داریم که سینه بیمار حفظ شود. در این صورت با استفاده از شیمی درمانی توده را کوچک می کنیم تا زمانی که بتوانیم پستان بیمار را با برداشتن توده حفظ کنیم و زیبایی پستان حفظ شود.

از موارد دیگر استفاده از این نوع شیمی درمانی زمانی است که بیماری در بدن پیشرفت زیادی داشته باشد. در واقع هرگاه تومور در خود پستان، زیر بغل و یا سایر قسمت های بدن که به آن متاستاز گفته می شود پیشرفت کرده باشد، یا درگیری کبد، مغز یا ریه پیدا شده باشد در این صورت ابتدا باید مریض از شیمی درمانی استفاده کند تا بیماری در نقاط دیگر بدن کنترل شود. اگر درگیری سایر قسمت های بدن با استفاده از شیمیی درمانی و یا حتی هورمون درمانی ریشه کن شد، سپس می توان به سراغ عمل جراحی رفت.

توصیه اکید این است که به توصیه بهترین دکتر سرطان سینه ایمان داشته باشید در مواردی که نیاز است ابتدا اجازه شیمی درمانی را بدهید تا بتوان بیماری را در پستان و در سایر نقاط کنترل کرد.

شیمی درمانی سرطان سینه چگونه انجام می شود؟

در پاسخ به سوال اینکه شیمی درمانی سرطان سینه چگونه است باید بگوییم که شما می توانید مراحل شیمی درمانی سرطان سینه را به صورت خوراکی به صورت قرص یا به صورت تزریقی یا انفوزیون داخل وریدی (IV) که دارو را وارد رگ های شما می کند مصرف کنید. پزشکان معمولا از کاتترهای ورید مرکزی (CVCs) برای ارائه شیمی درمانی به طور مستقیم به جریان خون شما استفاده می‌کنند. انواع مختلف CVC وجود دارد:

1. خط مرکزی

این یک لوله پلاستیکی بلند است که در نزدیکی قلب، ورید گردن یا ورید بازو قرار می‌گیرد.

2. کاتتر مرکزی وارد شده محیطی (PICC)

پزشک PICC را در ورید بازوی شما قرار می‌دهد.

3. پورت شیمی درمانی

این دستگاه کوچک قابل کاشت به ورید متصل می‌شود تا پزشک بتواند شیمی درمانی را مستقیماً بدون سوزن به جریان خون شما انتقال دهد.

تعداد جلسات و دوره درمان

تعداد جلسات شیمی‌درمانی در بیماران مبتلا به سرطان پستان معمولاً بین ۴ تا ۸ سیکل (دوره) است که هر سیکل حدود سه هفته فاصله دارد. این فاصله زمانی به بدن اجازه می‌دهد تا بعد از هر دوره از داروها، سلول‌های سالم خود را بازسازی کند و سطح ایمنی به حالت طبیعی برگردد. در این میان، پزشک شما بر اساس پاسخ بدن به داروها، ممکن است تعداد جلسات را کاهش یا افزایش دهد. برخی بیماران ممکن است تنها به چند جلسه نیاز داشته باشند، در حالی که برخی دیگر باید درمان طولانی‌تری را پشت سر بگذارند.

مدت کل دوره شیمی‌درمانی معمولاً بین سه تا شش ماه است. در طول این مدت، پزشک با آزمایش‌های دوره‌ای و تصویربرداری، وضعیت پیشرفت درمان را بررسی می‌کند. گاهی اوقات ممکن است به‌دلیل افت گلبول‌های سفید یا ضعف بدن، وقفه کوتاهی در درمان ایجاد شود که طبیعی است و تحت نظر پزشک کنترل می‌شود. نکته مهم این است که برنامه درمانی را منظم دنبال کنید و بدون مشورت پزشک، جلسات را به تأخیر نیندازید؛ تداوم و نظم در درمان، کلید اصلی موفقیت است.

شیمی درمانی سرطان پستان چقدر طول می کشد؟

این بستگی به برنامه درمانی شما دارد. به طور کلی، شیمی درمانی برای درمان سرطان پستان سه تا شش ماه طول می کشد، اما می تواند تا یک سال طول بکشد. در اینجا چیزی است که ممکن است انتظار داشته باشید:

به طور معمول، شیمی درمانی را به صورت چرخه ای دریافت خواهید کرد. اغلب افراد چندین دوره درمان دارند.
چرخه ها معمولاً شامل دو تا سه درمان هستند. چرخه های درمان می تواند یک بار در هفته، هر دو هفته یا حتی هر سه تا چهار هفته یکبار انجام شود.
پس از هر سیکل یک دوره استراحت خواهید داشت تا بدن شما بتواند پس از درمان بهبود یابد.

عوارض شیمی درمانی سرطان سینه چیست؟

دارو‌های شیمی درمانی سرطان پستان در سراسر بدن حرکت می‌کنند. عوارض جانبی به دارو‌هایی که دریافت می‌کنید و واکنش شما به آن‌ها بستگی دارد. عوارض جانبی ممکن است در طول دوره درمان بدتر شود. بیشتر عوارض جانبی موقتی هستند و پس از پایان درمان فروکش می‌کنند. گاهی اوقات شیمی درمانی می‌تواند اثرات طولانی مدت یا دائمی داشته باشد.

🟥 عوارض جانبی کوتاه مدت شیمی درمانی سینه

در فرایند هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی با رشد سریع، دارو‌های شیمی‌ درمانی سرطان سینه می‌توانند به سایر سلول‌های سالم با رشد سریع مانند سلول‌های موجود در فولیکول‌های مو، مغز استخوان و دستگاه گوارش نیز آسیب برسانند. این عوارض جانبی اغلب پس از پایان درمان یا ظرف یک سال پس از تکمیل شیمی درمانی از بین ‌می‌روند. در برخی موارد، آن‌ها ممکن است طولانی مدت باشند.

عوارض جانبی کوتاه مدت رایج عبارتند از:

• ریزش مو
• خستگی
• از دست دادن اشتها
• تهوع و استفراغ
• یبوست یا اسهال
• زخم‌های دهان
• تغییرات پوست و ناخن
• افزایش خطر ابتلا به عفونت (به دلیل گلبول‌های سفید کمتری که به مبارزه با عفونت کمک می‌کنند)
• آسیب عصبی (نوروپاتی)
• مشکلات عملکرد شناختی که بر حافظه و تمرکز تأثیر می‌گذارد، همچنین به عنوان مغز شیمیایی شناخته می‌شود
• عوارض جانبی طولانی مدت

عوارض جانبی طولانی مدت شیمی درمانی سرطان پستان

1. یکی از عوارض جانبی احتمالی که ممکن است از بین نرود، ناباروری است. برخی از دارو‌های ضد سرطان به تخمدان‌ها آسیب می‌رسانند. این ممکن است باعث علائم یائسگی، مانند گرگرفتگی و خشکی واژن شود. دوره‌های قاعدگی ممکن است نامنظم شود یا متوقف شود (آمنوره). اگر تخمک‌گذاری متوقف شود، بارداری غیرممکن می‌شود.

2. بسته به سن شما، شیمی درمانی ممکن است باعث یائسگی دائمی زودرس شود. خطر یائسگی دائمی و عواقب آن را با پزشک خود در میان بگذارید.

3. زنانی که به دلیل شیمی درمانی یائسگی زودهنگام را تجربه می‌کنند، ممکن است در معرض خطر ابتلا به شرایط نازک شدن استخوان، استئوپنی و پوکی استخوان باشند. به طور کلی توصیه می‌شود که این زنان به طور دوره‌ای آزمایش تراکم استخوان و احتمالاً درمان‌هایی برای جلوگیری از کاهش بیشتر استخوان انجام دهند.

3. آسیب قلبی. شیمی درمانی خطر کمی برای تضعیف عضله قلب و ایجاد سایر مشکلات قلبی دارد. برخی از دارو‌های شیمی درمانی با خطر بیشتر مشکلات قلبی در آینده مرتبط هستند.

4. به ندرت، شیمی درمانی سرطان سینه می‌تواند باعث ایجاد سرطان ثانویه مانند سرطان سلول‌های خونی (سرطان خون)، چندین سال پس از اتمام شیمی درمانی شود.

بیشتر بخوانید: ادجوانت تراپی

مراقبت پس از اتمام شیمی درمانی

پایان شیمی‌درمانی به معنی پایان درمان نیست، بلکه آغاز مرحله‌ای جدید از مراقبت و بازتوانی است. بعد از اتمام جلسات، بدن شما نیاز به زمان دارد تا سلول‌های سالم را بازسازی کند و اثرات داروها به تدریج از بین برود. پزشک معمولاً برای شما برنامه پیگیری منظم تنظیم می‌کند تا وضعیت سلامت عمومی، عملکرد قلب، کبد و سطح ایمنی بررسی شود. در این مرحله، نقش تغذیه، ورزش سبک و سلامت روان بسیار پررنگ است.

نکات مراقبتی مهم بعد از شیمی‌درمانی به شرح زیر است:

• انجام آزمایش‌های دوره‌ای خون و تصویربرداری طبق برنامه پزشک
• تغذیه سالم با مصرف سبزیجات تازه، میوه‌ها و پروتئین‌های سبک
• پرهیز از دخانیات، الکل و مواد غذایی فرآوری‌شده
• نوشیدن آب کافی برای دفع مواد شیمیایی باقی‌مانده در بدن
• ورزش‌های سبک مثل پیاده‌روی و یوگا برای بازیابی انرژی
• استراحت کافی و خواب منظم برای تقویت سیستم ایمنی
• مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هر علامت غیرعادی (تب، تنگی نفس، خستگی مفرط)

این مراقبت‌ها نه‌تنها به بدن کمک می‌کنند تا سریع‌تر به حالت طبیعی برگردد، بلکه احتمال عود بیماری را نیز کاهش می‌دهند. پیگیری منظم با پزشک، تغذیه درست و حفظ روحیه مثبت، سه ستون اصلی سلامت بعد از شیمی‌درمانی هستند.

تفاوت شیمی درمانی سرطان سینه قبل و بعد از عمل جراحی

تفاوت شیمی درمانی سرطان سینه قبل و بعد از عمل جراحی به شرح زیر است:

◀شیمی درمانی قبل از سرطان سینه

• هدف: کوچک کردن اندازه تومور برای سهولت در برداشتن آن در عمل جراحی.
• انجام شیمی درمانی برای کاهش اندازه تومور.

◀ شیمی درمانی بعد از سرطان سینه

• هدف: پیشگیری از بازگشت سرطان و درمان هرگونه سرطان باقی مانده.
• انجام شیمی درمانی برای از بین بردن سلول های سرطانی باقی مانده.
• در برخی موارد، درمان های تکمیلی مانند پرتو درمانی نیز انجام می‌شود.

در کل، شیمی درمانی قبل از عمل جراحی برای کوچک کردن تومور و آماده سازی آن برای جراحی است، و بعد از جراحی برای پیشگیری از بازگشت سرطان و درمان سلول های سرطانی باقی مانده انجام می‌شود.

سخن آخر

شیمی درمانی سرطان سینه اغلب علاوه بر درمان های دیگر مانند جراحی، پرتودرمانی یا هورمون درمانی استفاده می شود. شیمی درمانی را می توان برای افزایش شانس درمان، کاهش خطر بازگشت سرطان، کاهش علائم سرطان یا کمک به افراد مبتلا به سرطان با کیفیت زندگی بهتر استفاده کرد.

اگر سرطان عود کرده یا گسترش یافته باشد، شیمی درمانی ممکن است سرطان را کنترل کند تا به شما کمک کند طولانی تر زندگی کنید. یا می تواند به کاهش علائمی که سرطان ایجاد می کند کمک کند.